OVER EEN BOSWANDELING EN EEN KONINKLIJKE ONDERSCHEIDING

Twee gebeurtenissen uit het leven van Antoon Jonker, een man die veel heeft beleefd, maar ook heel veel heeft gedaan voor de gemeenschap. Zoveel dat het amper past in een mensenleven: Het levensverhaal van Antoon Jonker, geboren op 16 oktober 1909 en overleden op 20 maart 1995.

Een eigen zaak
Antoon was een zoon van Gerrit Jan Jonker en Maria van Bree.
Na de lagere school en aansluitend drie jaar MULO ging Antoon werken als rijwielhersteller en elektricien bij de fa. Jaspers te Lutten.
In 1933 begon hij een eigen zaak in rijwielen, radio’s en elektra in een houten werkplaats, welke stond tussen het huis van zijn ouders en de openbare lagere school Sluis 6 (nu: ” ’t Talent”).

Trouwen en gezin
In 1937 trouwde Antoon met Jacoba van Geenhuizen. Ze gingen wonen aan de Tottenhamstraat nr. 72 (nu: fam. Werner).
Antoon en Jacoba kregen vier kinderen: Gerrit, de oudste woont in Hoogeveen, dan Antoon en Arie, beiden woonachtig in Dedemsvaart. Toen de geboorte van zoon Antoon (tijdens de oorlog) aanstaande was, kon vader Antoon niet bij de bevalling aanwezig zijn. De schoonouders van moeder Jacoba besloten dat de bevalling dan maar bij hen thuis (aan het Rheezerend) moest plaatsvinden. Omdat de brug over de Ongelukkigewijk (afslag Drogteropslagen) kapot was geschoten door de Duitsers, moest daar met een bootje worden overgevaren. Na de geboorte van een zoon besliste de zojuist bevallen moeder, die niet wist of ze haar man ooit terug zou zien, dat hij Antoon moest gaan heten. Gelukkig kwam vader Antoon weer thuis.
Na drie zonen werd het gezin verblijd met een dochter, Marietje. Zij vertelt het levensverhaal van haar vader, een man zonder kapsones maar die wel wist van aanpakken. Haar broers, die hun ervaringen hebben opgeschreven, vullen haar daar waar nodig aan.

Boswandeling op zondagochtend
In eerste instantie waren er weinig herinneringen aan vader Jonker.
Hij was eigenlijk altijd bezig met zijn werk en daarnaast heel actief in organisaties en het verenigingsleven. Zo samen bij elkaar zittend, komen de herinneringen toch boven. Een hoogtepunt dat hen altijd is bijgebleven: Op zondagochtend samen wandelen over de smalle slingerpaadjes in het Colenbrandersbos. Vader Antoon zal zijn kinderen ongetwijfeld hebben gewezen op de verschillende bomen, vogels en planten.

Voor en tijdens de oorlog 1940-1945
Antoon was voor de oorlog gemobiliseerd bij ”De Wielrijders” in Den Bosch. Tijdens de eerste oorlogsdagen liep hij een verbrijzelde rechter elleboog op, waardoor hij na een operatie, nog maar 5% bewegingsvrijheid had met deze arm. Na deze verwonding werd hij helper van een mitrailleurschutter. Deze schutters namen een verdedigingspost in langs de Noord nabij Alblasserdam.
Op een gegeven moment kreeg een metgezel een schot in het gezicht. Antoon nam toen de mitrailleur over en ondanks zijn verbrijzelde elleboog, heeft hij vanuit de bovenverdieping van een huis toch nog gericht kunnen vuren. Hij heeft hiervoor het oorlogsherinneringskruis (een onderscheiding voor bijzondere krijgsverrichtingen) ontvangen.
Tijdens de bezetting was Antoon actief bij de Ondergrondse Beweging, de Binnenlandse Strijdkrachten (waarvoor na de oorlog door de Franse regering, voor hulp aan de Para’s, een bronzen oorlogskruis werd uitgereikt) en bij de luchtbescherming van de brandweer (ook hiervoor kreeg hij een medaille).

De brief
In een door Antoon geschreven brief (gedateerd 20 juli 1991) aan de groep Canadezen, die meegewerkt hebben aan de bevrijding van de omgeving van Dedemsvaart schrijft hij o.a.:
”Ik (Antoon) heb met jullie voor ’t eerst kennis gemaakt op vrijdag 6 april 1945, toen U (Canadezen) vanaf Lutten naar Dedemsvaart wilde gaan met tankwagens. De ”Schrijversbrug” in Lutten was stuk; de Duitsers hadden die vernield. Wij waren reeds aan het repareren toen U er aan kwam en U kon al snel verder richting Dedemsvaart. Wat waren we blij en gelukkig U te zien komen. Ondergetekende en zijn vriend Jan Michel namen plaats achter op de 1ste tankwagen en reden zo mee Dedemsvaart in. Dit was voor ons een glorieuze en ongelooflijke gebeurtenis. Maar ’s avonds ging het mis, toen jullie terug moesten naar Gramsbergen, waar ik met vrienden (en reeds opgepakte NSB-ers) lopend naar Gramsbergen moest. De volgende dag gingen we met jullie al vroeg weer op pad om de zaak schoon te maken in Dedemsvaart en omgeving. Wij, van de BS (Binnenlandse Strijdkrachten) gingen enkele dagen daarna de Franse Paratroepen helpen die hier geland waren (per ongeluk trouwens). Toen ook dat afgelopen was gingen we naar de IJsselcompagnie en vochten we met jullie, Canadezen, vooral in de buurt van Wijhe a/d IJssel.
Wat waren we gelukkig destijds toen jullie kwamen om de Duitsers te helpen verdrijven en ze te verslaan. Veel, heel veel dank zijn we aan U allen verschuldigd na de vreselijke bezettingsjaren 1940-1945.”
Tot zover een citaat uit de brief van Antoon Jonker.

Het werk en een praatje
Na het overlijden van zijn moeder heeft Antoon de huurwoning, waarin zijn ouders tot die tijd woonden, van de familie Dorgelo gekocht. In 1960 verhuisde hij met zijn gezin naar Rheezerend 124. Tijdens het werk in de werkplaats (een houten hokje) was het daar regelmatig druk met de komende en gaande man. Er werd heel wat afgekletst rond de hoge potkachel.
Marietje vertelt dat zij, als zij een mankement aan haar fiets had en haar vader om hulp ging vragen nogal eens moest wachten, omdat de praatjes met de mensen belangrijker waren dan de kapotte fiets van de dochter. Zij moest dan maar even geduld hebben.
Antoon had een aantal personeelsleden in dienst, t.w.: zijn zoon Antoon, Joop van Veen, Willem de Vogel en Gerrit Snippe. Ook de nu in Canada woonachtige Gosse v.d. Meulen is in dienst geweest bij Antoon Jonker.
De laatste jaren (tot omstreeks 1971) had Antoon Jonker zijn bedrijf in het pand Langewijk 440. Hij woonde daar toen ook met zijn gezin. Hij kocht dit pand destijds van Jan Haasjes.

Voetbal
Antoon was keeper van het eerste elftal van DVC (Dedemsvaartse Voetbalclub). Het voetbalveld was in die jaren (omstreeks 1930) gelegen achter café Jansen (later ”De Waegh”) aan de Hoofdvaart. In de competitie 1929-1930 werd het elftal kampioen van de N.C.V.B. (Noord Centrale Voetbal Bond).

Een waslijst aan activiteiten
Antoon Jonker was 35 jaar bestuurslid, waarvan vele jaren voorzitter van de Oranjevereniging Sluis 6-7. Tijdens het jaarlijkse Oranjefeest stond er een grote tent op een stuk weiland aan het Rheezerend. ’s Avonds was er dan een optreden van bekende Nederlandse artiesten, bijv. Johnny Jordaan en Ria Valk.
Van Johnny Jordaan weet Marietje te vertellen dat hij voor f 1000,00 maar één liedje wou zingen. Met veel overredingskracht wist Antoon te bedingen dat hij voor dat geld (in die tijd heel veel) twee liedjes zou zingen.
Mede-oprichter en twaalf en een half jaar penningmeester was Antoon van de kleuterschool Sluis 6-7 .
Hij had een belangrijk aandeel in de oprichting (en was ook enige jaren voorzitter) van de bromfietsclub ”De speurders”. Hij zette regelmatig puzzelritten uit voor deze club.
In de jaren zeventig van de vorige eeuw waren er regelmatig middenstandstentoonstellingen, waaraan Antoon ook zijn steentje bijdroeg.
Hij was vele jaren lid van de Reclamecommissie en werd later erelid van de Dedemsvaartse Middenstands Centrale (DMC).
Gedurende tien jaar was Antoon blokhoofd van de Burgerbescherming (BB).
Hij was mede-oprichter en zesentwintig jaar bestuurslid van het Ontwikkelingsfonds Dedemsvaart.
Met o.a. Geert Kremer, Henk Haverkort en Bart Bakker stond Antoon Jonker aan de wieg van ”Dedemsvaria” (opgericht in 1971). Zij waren ook de eerste bestuursleden. Antoon was drie jaar penningmeester.
In 1976 zette hij zich in voor de oprichting van de Bejaardenvereniging ”Het Centrum” en in 1977 voor de ”Stichting Bejaarden Welzijnszorg”.
Hij was lid van de werkgroep ”Plancommissie”.
Samen met anderen werd er een Jeu de Boulesclub opgericht.
In 1984 nam hij zitting in de werkgroep Ouderenbeleid en daarna zat Antoon twee jaar in het Dagelijks Bestuur van de Raad voor het Ouderenwerk.
Hij was mede-oprichter van de ANBO (Algemene Bond voor Ouderen) afd. Avereest. Ook de Alarmeringscommissie kon rekenen op Antoons steun.
Het heeft Hare Majesteit behaagd
Als eerbewijs voor zijn vele activiteiten werd hem een Koninklijke onderscheiding uitgereikt: De eremedaille in goud verbonden aan de orde van Oranje Nassau. Beslist een kroon op zijn jarenlange werk in diverse organisaties, het verenigings-leven en voor zijn medemens.

Omroeper
Meer dan vijfentwintig jaar schalde de stem van Antoon Jonker door het dorp en de wijde omgeving met een reclameboodschap of een ander bericht aan het adres van zijn dorpsgenoten.
Hij deed dit samen met de heer Sempel, die een omroepinstallatie bezat. Deze twee waren er altijd maar druk mee. Letterlijk zó druk, dat Antoon het portier van de auto eens dicht deed, terwijl Sempel nog aan het installeren was. Resultaat: een kapotte antenne. Er zal toen best een hartig woordje gevallen zijn.
Marietje vertelt verder nog dat ze altijd erg genoot (terwijl ze nog in bed lag) van de kerstliederen die, als de auto van Sempel met daarin gezeten ook haar vader, door de omgeving reed, in de vroege morgen van Eerste Kerstdag ten gehore werden gebracht.

De oude dag
Nadat de zaak van de hand was gedaan, verhuisde het echtpaar Jonker naar een seniorenwoning aan de Magnolia (De woning is enkele jaren geleden afgebroken en nu staat op die plek een appartementencomplex).
Samen met zijn vrouw genoot Antoon van het vrije leven. Hij werkte graag in zijn tuin, die voor, achter en opzij van de woning lag. Door de jaren heen behaalde hij regelmatig eerste prijzen bij tuinwedstrijden.
De technische kennis van Antoon werd al vrij snel bekend en de buurtbewoners wisten de weg naar deze handige buurman dan ook wel te vinden. Hij stond steeds zijn buren met raad en daad terzijde.
Helaas werd zijn gezondheid minder. In 1974 kreeg hij een hartinfarct. Een aantal jaren later volgde een hartoperatie. Weer enkele jaren later kreeg hij problemen met de aders in zijn benen. In 1991 volgde weer een operatie. Nu moest zijn linkerbeen geamputeerd worden. Het ergste vond Antoon dat hij afhankelijk was van anderen en niet meer zelf werkzaam kon zijn in bijv. de tuin. Dat was altijd zijn lust en zijn leven.
In 1992 verhuisden Antoon en zijn vrouw naar Avondlicht. Hij probeerde hier nog enigszins actief te zijn met stekjes en plantjes in de kas op het terrein.
Antoon Jonker, een man zonder kapsones, zich altijd inzettend voor zijn medemens, overleed op 20 maart 1995, op 85-jarige leeftijd.
Jacoba Jonker-van Geenhuizen, de echtgenote van Antoon, overleed enkele jaren later (6 januari 1997).

Tenslotte
De kinderen denken met voldoening terug aan hun ouders, hoewel de vele activiteiten van hun vader toch nog wel eens ten koste ging van het gezinsleven, of zoals één van hen vertelde:
”Als vader ’s avonds in huis kwam van zijn werk, liep hij, zich al uitkledend, door het huis. Zijn werkkleding liet hij liggen op de vloer, hij waste zich en deed andere kleren aan. Daarna moest hij snel eten om weer te kunnen vertrekken naar een vergadering van één van zijn vele activiteiten.”
Maar... zeggen zijn kinderen: Een bijzondere herinnering hebben we toch nog altijd aan de boswandeling op zondagochtend. Die ochtend was hij er voor zijn gezin. Dat was echt een hoogtepunt.

Marry Brand-Doosje

Met dank aan de kinderen Jonker voor hun informatie.